Członkowie Międzynarodowego (Bostońskiego, Londyńskiego, Warszawskiego) Kościoła Chrystusowego a sytuacja dzieci
1. Organizacja religijna, występująca pod obecną nazwą: Międzynarodowe Kośioły Chrystusa (dalej MKChr), została założona w Bostonie w 1979r. przez Kipa McKeana jako Bostoński Kościół Chrystusowy. W 1982r, ta sama organizacja powstała w Londynie jako Londyński Kościół Chrystusowy. W Polsce została oficjalnie zarejestrowana w Urzędzie ds. Wyznań MSWiA w 1995r jako Warszawski Kościół Chrystusowy. Ww. organizacje są częścią jednego kościoła; posiadają tę samą doktrynę i ten sam model działania. W 2000r. oficjalne statystyki MKChr wykazywały istnienie 100.000-150.000 członków i sympatyków tej grupy w 171 krajach.
2. Wszystkie bardziej liczące się instytucje na świecie, zajmujące się problematyką tzw. sekt (min. Amerykańska Fundacja Rodzin z USA; FAIR z Wielkiej Brytanii) zaliczają MKChr do grup zagrażających jednostce i rodzinie głównie ze względu na stosowanie totalitarnych i manipulacyjnych metod oddziaływania na wyznawców, wywołujących lub powiększających u nich nich problemy natury psychologicznej bądź psychiatrycznej.
3. Powyższa ocena znajduje swoje uzasadnienie w badaniach empirycznych.
a. W 1988r. opublikowano wyniki badania (testem osobowości Meyers-Briggs Type Indicator) 835 aktualnych członków Bostońskiego Kościoła Chrystusowego. Wyniki wykazały nienaturalne ujednolicenie osobowości wyznawców oraz duże zmiany osobowości podczas pobytu w grupie. W grupie kontrolnej, złożonej z aktualnych członków innych chrześciajńskich organizacji, takie prawidłowości nie wystąpiły. Autorzy badań, na podstawie otrzymanych wyników zasugerowali obecność silnej presj MKChr na wyznawców oraz niebezpieczeństwo destabilizacji ich zdrowia psychicznego.
b. W 1998r. opublikowano wyniki badania 15 członków Międzynarodowego Kościoła Chrystusowego (min. Skalą Psychologicznego Nadużycia w Grupie). Wyniki wykazały istotnie wyższy poziom objawów psychopatologicznych, (takich jak np. deprsja, lęk, symptomy zespołu stresu pourazowego) u byłych członków MKChr niż u byłych członków grupy kontrolnej złożonej z byłych wyznawców innych chrześcijańskich organizacji.
4. Ocenę zawartą w punkcie 2 potwierdza także relacja byłego członka Warszawskiego Kościoła Chrystusowego Relacja ta wskazuje na podwyższony stopień totalitaryzmu organizacji, do której należał przez 3 lat. Oto przykłady:
a. Postępowanie niewskazane (niemile widziane) w grupie:
i. Kwestionowanie zaleceń przełożonego
ii. Okazywanie większej lojalności wobec współmałżonka niż przywódcy grupy
iii. Robienie kariery zawodowej ale nie w celu realizacji zamierzeń grupy
iv. Utrzymywanie kontaktów z byłymi członkami grupy
b. Postępowanie zakazane (zabronione) w grupie:
i. Wybór małżonka nie podzielającego przekonań grupy
ii. Pozostawanie w związku małżeńskim z osobą, która nie podziela poglądów grupy
c. Postępowanie wskazane (mile widziane) w grupie:
i. Konsultowanie wyboru współmałżonka z przełożonym
ii. Konsultowanie z przełożonym planów dotyczących spędzenia wolnego czasu
iii. Pełna dyspozycyjność czasowa
iv. Pełne podporządkowanie się radom przełożonego (lidera) grupy
v. Podejmowanie działań niezgodnych z prawem w celu wypełnienia misji grupy
d. Postępowanie nakazane (obowiązujące) w grupie:
i. Oddawanie na rzecz grupy minimum 1/10 dochodów
ii. Okłamywanie innych osób w celu realizacji zamierzeń grupy
iii. Podporządkowanie kobiety mężczyźnie w związku małżeńskim
iv. Zatajanie niektórych informacji na temat grupy w celu pozyskania nowicjuszy
v. Zdawanie relacji przełożonemu z podejmowanych działań
5. Ocenę zawartą w punkcie 2 potwierdza literatura krytyczna. Np. Jean Ritchie w książce „Tajemniczy świat sekt i kultów” opisuje chrakterystyczną metodę stosowaną w Londyńskim Kościół Chrystusowym – tzw. system opiekuństwa: „System opiekuństwa polega na tym, iż nowicjusz oddawany jest pod jednoosobową opiekę członka Kościoła, który czuwa nad każdym jego krokiem (...) nad nowicjuszami czuwają szeregowi członkowie, nad nimi z kolei liderzy studium ewangelizacyjnego, ci ostatni podlegają opiece starszych. Dzięki zastosowaniu takiego rozgałęzionego systemu kontroli Kościół jest w stanie wywierać nacisk na nowicjuszy, zapewniać sobie wierność członków i zapobiegać renegactwu. W rezultacie powstaje reżym autorytarny, którego członków zachęca się do kształtowania osobowości na wzór i podobieństwo opiekunów, opiekunowie wzorują się na swoich opiekunach, itd.” (tamże, s. 127)
6. Ocenę tę potwierdza także literatura MKChr. Zgodnie z wizją organizacji świat poza nią jest wrogi, zagrażający. I taki jest przedstawiany dzieciom wyznawców. Randy McKean pisze: „Jesteśmy również w trakcie duchowej bitwy każdego dnia o dusze naszych dzieci” (Przedmowa do „Heroes...”), W innym miejscu można przeczytać: „Świat prowadzi wojnę przeciwko waszym dzieciom” (tamże,s. 6). Niepokój budzi włączanie dzieci do rekrutacji nowych wyznawców: „Weź swoje dzieci ze sobą, kiedy idziesz do sklepu, do restauracji, na pocztę. Wysil się aby przyciągnąć tyle ludzi, ile jest tylko możliwe. Zaproś ich do kościoła i studium biblijne. Twoje dziecko będzie cię naśladować. Będzie wzorować się na twoim przykładzie. Zachęć swoje dziecko, aby zaprosiło swoich przyjaciół do kościoła (..) Twoje dzieci mogą być i będą ‘otwartymi drzwiami’ do wielu nowych relacji. Twoje dzieci mogą innych zaprowadzić do Jezusa” (tamże, s. 57)
7. Kiedy jedno z rodziców pozostaje w MKCh a drugie nie jest wyznawcą, sytuacja rodzinna staje się bardzo trudna. Przeciętnie zaangażowany członek MKCh powinien być bardziej lojalny wobec własnej organizacji religijnej niż osób z rodziny. Dlatego podejmowane przez niego decyzje, z reguły bardziej ukierunkowane są na realizację celów grupy niż rodziny. Oczywiście, zaangażowany wyznawca MKCh w mniemaniu swoim oraz grupy chce dobra własnej rodziny. Problem polega na tym, że dobro rodziny rozumie głównie w skrajnych kategoriach religijnych. Uważa np., że zbawienie można osiągnąć tylko poprzez uczestnictwo w MKCh, a wszyscy, którzy odejdą z jego grupy są skazani na piekło. Zazwyczaj takie sytuacje kończą się wciągnięciem współmałżonka i dzieci do grupy bądź separacją, rozwodem. Jeśli nastąpi separacja lub rozwód, współmałżonek-wyznawca dalej może starać się – w swoim i grupy mniemaniu – uratować dzieci od piekła. Jest wówczas w stanie podjąć ogromny wieloletni wysiłek w celu realizacji tego zamierzenia.
a. Rozwiedziony rodzic-wyznawca właściwie nie musi dewaluować u dzieci obrazu współmałżonka, który nie jest wyznawcą. Wystarczy, że będzie starał się wpoić swoim dzieciom przekonanie o katastrofie, która spotka je oraz ich drugiego rodzica, jeśli nie przystąpią do grupy. Jeśli dzieci w to uwierzą, ich rodzic (nie-wyznawca) zostanie uznany przez dzieci jako ten zły, który nie chce dobra dzieci. Konsekwencją takiego procesu może być zwiększona wrogość dzieci do rodzica, który nie jest wyznawcą i zwiększenie się zależności od rodzica-wyznawcy.
b. Rozwiedziony wyznawca MKCh chcąc uratować swoje dzieci od katastrofy, może podjąć charakterystyczne dla członków grup psychomanipulacyjnych planowe działanie strategiczne. Może więc podczas okresowych kontaktów z dziećmi wstrzymywać się z zachęcaniem ich do przychodzenia na spotkania grupy czy z indoktrynowaniem strachu przed życiem poza MKCh. Będzie natomiast zabiegał o stworzenie więzi z dziećmi, prezentowanie się im od jak najlepszej strony. Gdy zaufanie dzieci do rodzica-wyznawcy będzie już wystarczająco duże lub gdy pojawią się np. trudności wychowawcze związane z sytuacją niepełnej rodziny – rodzic-wyznawca może zacząć przekazywać dzieciom treści religijne oraz stopniowo indukować strach przed życiem poza MKCh i wrogość do drugiego rodzica.
c. Konkludując: problem polega na tym, że działanie współmałżonka-wyznawcy MKCh zazwyczaj oparte jest na motywacji skarajnie religijnej. Dopóty, dopóki będzie pozostawał członkiem MKCh jest wysoce prawdopodobne, że będzie realizował przede wszystkim cele ukierunkowane przez grupę a nie faktyczne dobro dzieci.
dr Dariusz Kuncewicz
Wybór bibliografii:
Adams L. D. (1998) Perceived Psychological Abuse and Cincinnati Church of Christ, w: Cultic Studies Journal, vol 15, No 1
Dysson C & B. (1993) Heroes: A Comprehensive Guide for all those involved in Cildren’s Ministry
Ritchie J (1994) Tajemniczy świat sekt i kultów
Yeakley F. R. i in (1982) The Discipling Dillema. A study of the discipling movement among churches of Christ
