Psychomanipulacja

Szeroko rozumiana psychomanipulacja, tj. manipulacją sferą poznawczo-emocjonalną człowieka, jest niemalże powszechna. Pewne jej formy, spotykane np. w reklamie, handlu czy polityce są (do pewnego stopnia) akceptowane społecznie. Inne z kolei; takie, jak oszustwa, szantaż, wyłudzenie pieniędzy, maltretowanie psychiczne - nie tylko spotykają się ze społecznym potępieniem, ale również podlegają odpowiednim kategoriom prawnym.

Czym powinna charakteryzować się grupa, aby można było w ogóle uznać ją za destrukcyjną? Szczegółowa analiza sposobów funkcjonowania grup, z którymi związanych jest stosunkowo wiele tragedii osobistych i rodzinnych, pozwoliła pracownikom Centrum Przeciwdziałania Psychomanipulacji wyodrębnić dwa specyficzne czynniki, które zawsze współwystępowały razem: manipulację i totalność. Grupa, której zwykle opinia publiczna przypisuje miano sekty jest zarazem wysoce manipulacyjna i wysoce totalna.

Choć nie istnieje wzorcowy profil osobowości członka grupy psychomanipulacyjnej, to na rekrutację prowadzoną przez te grupy, pewne osoby są bardziej podatne niż inne. Różni autorzy i terapeuci wyszczególniają różne czynniki podatności. Większość jest zgodna, co do następujących:

Robert B. Cialdini, profesor psychologii Arizona State University, spędził ponad 15 lat na naukowych badaniach procesów poprzez które ludzie są przekonywani i podejmują decyzje, i wyliczył 6 podstawowych społecznych i psychicznych zasad, będących podłożem tysięcy taktyk, których używają praktycy od przekonywania i nakłaniania do ustępstw. Jest autorem książki "Wywieranie wpływu na ludzi", która stała się bestsellerem w USA.

Destrukcyjne sterowanie umysłem może być rozumiane w kategoriach czterech składników, które tworzą akronim BITE (tylko po angielsku): sterowanie zachowaniem (Behavior), informacją (Information), myśleniem (Thought), i emocjami (Emotions).

Reforma myślenia posiada swój własny psychologiczny pęd, energię napędzającą samą siebie, którą nie zawsze można opanować. Gdy badamy źródła tego pędu, odkrywamy złożony zestaw tematów psychologicznych, które łącznie można określić następująco: totalitaryzm ideologiczny.

M. Th. Singer była profesorem psychologii na Kalifornijskim Uniwersytecie w Berkeley i czołowym ekspertem z zakresu problematyki grup psychomanipulacjnych. Zajmowała się terapią ich byłych członków, wydała wiele publikacji poświęconych tej tematyce.

"Większość ludzi zajmujących się "praniem mózgów" używa sposobów podobnych do tych, których używają strażnicy w więzieniu, którzy orientują się, że fizyczny przymus nigdy nie udaje się łatwo bez współpracy więźnia. Najskuteczniejsza droga do pozyskania tej kooperacji wiedzie przez przewrotną manipulację umysłem i uczuciami ofiary, która przez to staje się również psychicznym więźniem." (z publikacji Amnesty International "Report on Torture", która opisuje pranie mózgów zastosowane wobec jeńców wojennych)

Grupowe myślenie ("groupthink") - to proces, który może zachodzić we wszelkich rodzajach grup, prowadzący do obniżenia zdolności do krytycznego myślenia. W miejsce starannych rozważań "za i przeciw" określonym decyzjom, rozpatrywania alternatywnych możliwości, podnoszenia kwestii moralnych, itd. w grupie takiej dominuje troska o ukształtowanie wspólnego poglądu.

"Pranie mózgu" (z j. ang. "brainwashing") nie jest terminem naukowym, lecz wyrażeniem, utworzonym przez reportera amerykańskiego, Edwarda Huntera w celu wyjaśnienia "nawróceń", jakie pod wpływem technik perswazji, stosowanych przez chińskich komunistów podczas wojny koreańskiej, wystąpiły u niektórych jeńców amerykańskich wojennych.

Najlepszym sposobem przeciwdziałania zjawisku (oczywiście poza profilaktyką pierwszorzędową i drugorzędową) jest uchwycenie jego początkowego stadium oraz szybka i adekwatna reakcja. Innymi słowy; im wcześniej rodzice zorientują się, że ich dziecko dostaje się w obręb działania grupy psychomanipulacyjnej, tym bardziej rosną szanse na skuteczną pomoc.